اینکوترمز چیست؟ راهنمای ساده اصطلاحات تجارت بینالملل (Incoterms 2020)
در تجارت بینالملل، بسیاری از اختلافات بین خریدار و فروشنده نه به دلیل قیمت کالا، بلکه به دلیل سوءتفاهم درباره «مسئولیتها» رخ میدهد. اینکه چه کسی هزینه حمل را پرداخت میکند، چه کسی ریسک را در مسیر میپذیرد، چه کسی بیمه میکند و چه کسی مسئول ترخیص است، همه باید از ابتدا شفاف باشد.
اینجاست که «اینکوترمز» وارد میشود.
اینکوترمز (Incoterms) مجموعهای از قواعد استاندارد بینالمللی است که تعیین میکند در یک معامله بینالمللی، مسئولیت هزینهها، ریسک و تحویل کالا در هر مرحله بر عهده چه کسی است.
این قواعد توسط International Chamber of Commerce تدوین و منتشر میشوند و آخرین نسخه رسمی آن Incoterms 2020 است.
اینکوترمز دقیقاً چه چیزی را مشخص میکند؟
اینکوترمز سه موضوع اصلی را تعیین میکند:
1️⃣ چه کسی هزینه حمل را پرداخت میکند
2️⃣ چه کسی ریسک آسیب یا مفقودی را در هر مرحله میپذیرد
3️⃣ نقطه دقیق انتقال مسئولیت از فروشنده به خریدار کجاست
اما نکته مهم این است که اینکوترمز:
- مالکیت کالا را مشخص نمیکند
- شرایط پرداخت را تعیین نمیکند
- قرارداد فروش را جایگزین نمیکند
این فقط یک چارچوب استاندارد برای توزیع مسئولیتهاست.
چرا اینکوترمز اهمیت دارد؟
در تجارت بینالملل، حمل کالا میتواند شامل:
- حمل داخلی مبدا
- بارگیری در بندر
- حمل دریایی یا هوایی
- تخلیه در مقصد
- ترخیص گمرکی
- حمل داخلی مقصد
باشد.
اگر از ابتدا مشخص نشود که کدام طرف مسئول کدام مرحله است، اختلاف و هزینههای غیرمنتظره اجتنابناپذیر خواهد بود.
گزارشهای تجارت جهانی منتشرشده توسط World Trade Organization نشان میدهد شفافیت در قراردادهای تجاری یکی از عوامل کاهش ریسک در تجارت فرامرزی است.
دستهبندی کلی اینکوترمز 2020
نسخه 2020 شامل 11 اصطلاح است که به دو دسته تقسیم میشوند:
- اصطلاحات قابل استفاده برای همه روشهای حمل
- اصطلاحات مخصوص حمل دریایی و آبراه داخلی
اصطلاحات قابل استفاده برای همه روشها
EXW – FCA – CPT – CIP – DAP – DPU – DDP
اصطلاحات مخصوص حمل دریایی
FAS – FOB – CFR – CIF
جدول کامل اصطلاحات اینکوترمز 2020
| اصطلاح | توضیح ساده | چه کسی هزینه حمل اصلی را میدهد؟ | انتقال ریسک کجاست؟ |
| EXW | تحویل در محل فروشنده | خریدار | محل فروشنده |
| FCA | تحویل به حملکننده | خریدار | هنگام تحویل به حملکننده |
| CPT | حمل پرداخت شده تا مقصد | فروشنده | هنگام تحویل به حملکننده |
| CIP | حمل و بیمه پرداخت شده | فروشنده | هنگام تحویل به حملکننده |
| DAP | تحویل در مقصد | فروشنده | در مقصد قبل از تخلیه |
| DPU | تحویل و تخلیه در مقصد | فروشنده | پس از تخلیه |
| DDP | تحویل با پرداخت عوارض | فروشنده | در مقصد |
| FAS | تحویل کنار کشتی | خریدار | کنار کشتی |
| FOB | تحویل روی عرشه کشتی | خریدار | روی کشتی |
| CFR | هزینه و کرایه تا مقصد | فروشنده | روی کشتی |
| CIF | هزینه، کرایه و بیمه | فروشنده | روی کشتی |
تفاوت FOB و CIF در عمل چیست؟
این دو اصطلاح بسیار رایجاند.
در FOB، فروشنده مسئول رساندن کالا تا روی کشتی است. از آن نقطه به بعد، ریسک و هزینه حمل دریایی با خریدار است.
در CIF، فروشنده علاوه بر حمل تا مقصد، بیمه پایه را نیز تأمین میکند.
در بسیاری از واردات از چین، تفاوت انتخاب بین FOB و CIF میتواند چند هزار دلار اختلاف هزینه یا ریسک ایجاد کند.
تفاوت EXW و DDP؛ دو سر طیف مسئولیت
EXW (Ex Works) کمترین مسئولیت را برای فروشنده ایجاد میکند.
DDP (Delivered Duty Paid) بیشترین مسئولیت را بر عهده فروشنده میگذارد.
در DDP، فروشنده حتی عوارض گمرکی مقصد را نیز پرداخت میکند.
هرچه به سمت DDP برویم، مسئولیت فروشنده بیشتر و کنترل خریدار کمتر میشود.
اینکوترمز چه تأثیری بر هزینه حمل دارد؟
اگر اصطلاح انتخابی اشتباه باشد، ممکن است:
- دو طرف همزمان بیمه تهیه کنند
- یا هیچکس بیمه نکند
- یا خریدار ناگهان با هزینههای غیرمنتظره در مقصد مواجه شود
شاخص عملکرد لجستیکی منتشرشده توسط World Bank نشان میدهد مدیریت صحیح مسئولیتها میتواند هزینههای لجستیک را کاهش دهد.
سناریوی واقعی: واردات کالا از چین
فرض کنید شما واردکننده قطعات الکترونیکی هستید.
اگر قرارداد شما EXW باشد:
- باید حمل داخلی چین، بارگیری بندر، حمل دریایی، بیمه و ترخیص را خودتان مدیریت کنید.
اگر قرارداد FOB باشد:
- فروشنده کالا را روی کشتی تحویل میدهد و از آنجا به بعد شما مسئول هستید.
اگر قرارداد CIF باشد:
- فروشنده حمل و بیمه پایه را پرداخت میکند.
انتخاب درست به تجربه شما، شبکه حمل و توان مدیریت ریسک بستگی دارد.
اشتباهات رایج درباره اینکوترمز
❌ تصور اینکه اینکوترمز مالکیت را تعیین میکند
❌ استفاده از اصطلاحات قدیمی (مثلاً نسخه 2010 بدون ذکر سال)
❌ عدم ذکر نسخه رسمی (باید نوشته شود Incoterms® 2020)
❌ انتخاب اصطلاح دریایی برای حمل هوایی
آیا اینکوترمز روی گمرک اثر دارد؟
اینکوترمز مستقیماً قوانین گمرکی را تعیین نمیکند، اما روی ارزشگذاری و تقسیم هزینهها اثر میگذارد.
در برخی کشورها، قوانین مالیات و عوارض واردات توسط نهادهایی مانند European Commission تنظیم میشود و انتخاب DDP یا DAP میتواند بر تجربه گیرنده اثر بگذارد.
جمعبندی نهایی
اینکوترمز مجموعهای از قواعد استاندارد است که مسئولیت هزینه، ریسک و تحویل کالا را در تجارت بینالملل مشخص میکند.
انتخاب درست اصطلاح:
- از اختلاف حقوقی جلوگیری میکند
- هزینههای پنهان را کاهش میدهد
- ریسک را شفاف میکند
- و مدیریت حمل را سادهتر میکند
اگر در حال واردات یا صادرات هستید، استفاده از Incoterms® 2020 در قرارداد ضروری است.
سوالات متداول (FAQ)
اینکوترمز چیست؟
مجموعهای از قواعد استاندارد برای تعیین مسئولیت هزینه و ریسک در تجارت بینالملل.
آخرین نسخه اینکوترمز چیست؟
Incoterms® 2020.
آیا اینکوترمز مالکیت کالا را تعیین میکند؟
خیر.
تفاوت FOB و CIF چیست؟
در CIF فروشنده بیمه و حمل را پرداخت میکند؛ در FOB از روی کشتی به بعد مسئولیت با خریدار است.
آیا باید نسخه سال ذکر شود؟
بله، باید Incoterms® 2020 ذکر شود.
منابع معتبر
